Kay Stella Zeehandelaar

Kay Stella Zeehandelaar
(Mula sa mga Liham ng isang Prinsesang Javanese)
Salin ni Ruth Elynia S. Mabanglo


Japara, Mayo 25, 1899

Ibig na ibig kong makakilala ng isang “babaeng moderno”, iyong babaeng Malaya ,nakapagmamalaki’t makaaakit ng aking loob! Iyong masaya, may tiwala sa sarili, masigla’t maagap na hinaharap ang buhay, puno ng tuwa at sigasig,pinagsisikapan hindi lamang ang sariling kapakanan at kaligayahan kundi magiging and sarili ng kapakanann at kaligayahn kundi maging ang kabutihan ng buong sangkatauhan.

Buong kasabikan kong sinalubong ang pagdating ng bagong panahon;totoong sa puso’t ko’y hindi ako nabibilang sa daigdig ng mga Indian, kundi sa piling ng aking mga puting kapatid na babae na tumatanaw sa malayong Kanluran.

Kung pahintulutan lamang ng mga batas ng aking bayan, wala akong ibig gawin kundi ang ipagkaloob ang sarili sa mga nagtratrabaho’t nagsisikap na bagong kababaihan ng Europe; subalit nakatali ako sa mga lumang tradisyong hindi maaring suwayin. Balang araw maaring lumuwag ang tali at kami’y pawalan, ngunit baka pagkatapos pa ng tatlo o apat na henerasyon. Alam mo ba kung paano mahalin ang bago at batang panahong ito nang buong puso’t kaluluwa kahit nakatali sa lahat ng batas, kaugalian at kumbensyon ng sariling bayan? Tuwirang sumasalungat sa kaunlarang hinahangad naming. Wala akong iniisip gabi’t araw kundi ang makagawa ng paraang malabanan ang mga lumang tradisyon namin.

Alam kong para sa aking sarili’y magagawa kong iwasan o putulin ang mga ito, kaya lamang sa aking sarili’y magagawa kong iwasan o putulin ang mga ito, kaya lamang ay may mga buklod na matibay pa sa alinmang lumang tradisyon na pumipigil sa akin; at ito ang pagmamahal na iniuukol ko sa mga pinagkakautangan ko ng buhay, mga tong nararapat kong pasalamatan sa lahat ng bagay. May karapatan ba akong was akin ang puso ng mga taong walang naibigay sa akin kundi pagmamahal at kabutihan ,mga taong nag-aalaga sa akin nang buong pagsuyo?

Ngunit hindi lamang tinig nito ang umabot sa akin; ang malayo, marikit at bagong silang na Europe ay nagtulak sa aking maghangad ng pagbabago sa kasalukuyang kalagayan. Kahit noong musmos pa ako’y may pang-akit na sa aking pandinig ang salitang “imansipasyon”; may isang naiibang kabuluhan ito sa akin para hangarin ang pagsasarili at pang-unawa. Gumising ito sa akin para hangarin ang pansarili at kalayaan-isang paghahangad na makatayong mag-isa. Ang puso ko’y sinusugatan ng mga kundisyong nakapaligid sa akin at sa iba, buong lungkot na pinag–alab ang mithiin kong magising ang aking bayan.

Patuloy na lumapit ang mga tinig na galling sa malalayong lupain, umabot sa akin, at sa kasiyahan ng ilang nagmamahal sa akin at kalungkutan ng iba, dala nito ang binhing sumusupling sa aking puso, nag-ugat, sumibol hanggang sa lumakas at sumigla.

Ngayo’y kailangang sabihin ko ang ilang bagay ukol sa sarili upang magkakilala tayo.

Panganay ako sa tatlong babaing anak ng Regent ng Japara. Ako’y may anim na kapatid na lalaki at babae. Ang lolo kong si Pangeran Ario Tjondronegoro ng Denmak ay isang kilalang lider ng kilusang progresibo noong kapanahunan niya. Siya rin ang kauna-unahang regent ng gitnang Java na nagbukas ng pinto para sa mga panauhin mula sa ibayong dagat- ang sibilisasyong Kanluran. Lahat ng mga anak niya’y may edukasyong European, at halos lahat ng iyon (na ang ilan ay patay na ngayon) ay umiibig o umibig sa kanlurang minana sa kanilang ama; at nagdulot naman ito sa mga anak nila ng uri ng pagpapalaking nagisnan nila mismo. Karamihan sa mga pinsan ko’t nakakatandang kapatid na lalaki ay nag-aaral sa Hoogere Burger School, ang pinakamataas na institusyon ng karunungang matatagpuan dito sa India. Ang bunso sa tatlong nakatatandang kapatid kong lalaki’y tatlong taon na ngayong nag-aaral sa Netherlands, at naglilingkod din naman doon bilang sundalo ang dalawa pa. Samantala, kaming Babae’y bahagya nang magkaroon ng pagkakataong makapag-aral dahil na rin sa kahigpitan ng aming mga lumang tradisyon at kumbensyon. Labag sa aming kaugaliang pag-aralin ang mga babae lalo’t kailangang lumabas ng bahay araw-araw para pumasok sa eskwela. Ipinagbabawal ng aming kaugalian na lumabas man lamang ng bahay ang babae. Hindi kami pinapayagang pumunta saan man,liban lamang kung sa paaralan, at ang tanging lugar ng pagtuturong maipagmamalaki ng siyudad naming na bukas sa mga babae ay ang libreng grammar school ng mga European.

Nang tumuntong ako ng ikalabindalawang taong gulang, ako’y itinali sa bahay- kinakailangang “ikahon” ako. Ikinulong ako at pinagbawalang makipag-ugnayan sa mundong nasa labas ng bahay, ang mundong hindi ko na makikita marahil liban kung kasama ko na ang mapapangasawang estranghero, isang di-kilalang lalaking pinili ng mga magulang ko, ang lalaking ipinagkasundo sa akin nang di ko namamamalayan. Noong bandang huli, nalaman kong tinangka ng mga kaibigan kong European na mabago ang pasyang ito ng mga magulang ko para sa akin, isang musmos pa na nagmamahal sa buhay, subalit wala silang nagawa. Hindi nahikayat ang mga magulang ko; nakulong ako ng tuluyan. Apat na mahahabang taon ang tinagal ko sa pagitan ng makakapal na pader at hindi ko nasilayan minsan man ang mundong nasa labas.

Hindi ko alam kung paano ko pinalipas ang mga oras. Ang tanging kaligayang naiwan sa aki’y ang pagbabasa ng mga librong Dutch at ang pakikipagsulatan sa mga kaibigang Dutch na hindi naman ipinagbawal . Ito-ito lamang ang nag-iisang liwanag na nagpakulay sa hungkag at kainip-inip na panahong iyon, na kung inalis pa sa akin ay lalo nang nagging kaawa- awa ang kalagayan ko. Lalo sigurong nawalan ng kabuluhan ang buhay ko’t kaluluwa. Subalit dumating ang kaibigan ko’t tagapagligtas—ang Diwa ng panahon; umalingawngaw sa lahat ng dako ang mga yabag niya. Nayanig sa paglapit niya ang palalo’t matatag na balangkas ng mga lumang tradisyon. Nabuksan ang mga pintong mahigpit na nakasara, kusa ang iba, ang iba nama’y pilit at bahagya lamang ngunit bumubukas pa rinb at pinapasok ang mga di-inanyayahang panauhin.

Sa wakas nakita kong muli ang mundo sa labas nang ako’y maglabing-anim na taon. Salamat sa Diyos! Malalabasan ko ang aking kulungan nang malaya at hindi nakatali sa isang kung sinong bridegroom. At mabilis pang sumusunod ang mga pagyayaring nagbabalik sa aming mga babae ng mga nawawala naming kalayaan. Nang sumunod na taon, sa oras ng pagtatalaga sa poder ng bata pang Prinsesa (bilang Reyna Wilhelmina ng Netherlands), ”opisyal” na inihandog sa amin ng mga magulang naming ang aming kalayaan. Sa kauna-unahang pagkakataon sa aming buhay, pinayagan kaming umalis sa bayan naming at pumupunta sa siyudad na pinagdarausan ng pagdiriwang para okasyong iyon! Ang maipakita ng mga kabataang babaeng tulad naming ang sarili sa labas, na imposibleng mangyari noon. Nasindak ang “mundo”; nagging usap-usapan ang “krimeng” iyon na dito’y wala pang nakagagawa. Nagsaya ang aming kaibigang European, at para namn sa amin, walang reynang yayaman pa sa amin. Subalit hindi pa ako nasisiyahan . Lagi , ibig kong makarating sa malayo, mas malayo. Wala akong hangaring makipamista, o maglibang. Hindi iyon ang dahilan ng paghahangad kong magkaroon ng kalayaan. Ibig kong maging malaya upang makatayo nang mag-isa, mag-aral, hindi para mapailalim sa sinuman, at higit sa lahat, hindi para pag-asawahin nang sapilitan.

Ngunit dapat tayong mag-asawa, dapat, dapat. Ang hindi pag-aasawa ang pinakamalaking kasalanang magagawa ng isang babaeng Muslim; Ito ang pinakamalaking kahihiyang maipagkakaloob ng isang katutubong babae sa kanyang pamilya.

At ang pag-aasawa para sa amin- mababaw pa ngang ekspresyon ang sabihing miserable. At paano nga ba hindi magkakaganoon, kung tila ginawa lamang para sa lalaki ang mga batas. Kung pabor para sa lalaki at hindi para sa babae ang batas at kumbensyon; kung ang lahat ng kaluwaga’y para sa kanya lang?

9 comments:

Anonymous said...

Slamat at mayroon akong magagawa sa aking takdang aralin

Anonymous said...

Buod po.. please???

Anonymous said...

kulang naman sa detalye :3 mas kailangan ko po ng maikling boud :33

Oneal Jay Arenas said...

tae walang buod sana may buod na.... please!

Anonymous said...

sana buod po !

Anonymous said...

buod po plzzzzzzzzzz

Anonymous said...

BUOOOOOOOOOOOOOOOOOOD!!!!!!!!!!!!!!!!! <////////////////////3

Anonymous said...

Salamat po :)

Anonymous said...

pangyayari nga?

Post a Comment