Ano ang Maikling Kwento

“Ang maikling kwento ay isang akdang pampanitikang likha ng guniguni at salagimsim na salig sa buhay na aktuwal na naganap o maaaring maganap.” Ito ay ayon sa kinikilala ng mga dalubhasa na ama ng makabagong maikling kwento na si Edgar Allan Poe.

Walang hanggan ang maaring paksain ng manunulat ng maikling kwento. Ang mga kwento’y maaring maging hango sa mga pangyayari sa totoong buhay, at maaari rin namang patungkol sa kababalaghan at mga bagay na hindi maipaliwanag ng kaalaman.
Iba-iba rin ang istilo ng mga manunulat sa paggawa ng akda. Kung ang layunin ng manunulat ay aliwin ang mga mambabasa, maaaring sa magaan na paraan lamang niya tinatalakay ang mga pangyayari. Ang iba nama’y gumagamit ng mabibigat na salita upang magdulot ng mas malalim na pang-unawa ng mambabasa sa kalagayan at karanasan ng tao kung saan hango ang kwento.

Sa pamamagitan ng mga tauhan, ng tagpuan, at banghay ng maikling kwento naihahatid ng isang kwentista ang mga imahinasyong nabuo sa kanyang malawak na kaisipan.

Mga Salik ng Maikling Kwento

Ang maikling kwento ay mayroong tatlong salik: ang Tauhan, Tagpuan, at Banghay. Sa pamamagitan ng mga ito naihahatid ng isang manunulat mga kwentong nabuo sa kanyang isip.

Ang Tauhan ang siyang nagdadala ng suliranin at nagiging basehan sa kung anong magiging takbo ng kwento. May tatlong dimensyon na naglalarawan sa isang tauhan. Iyon ay ang pisikal (pisikal na anyo ng mga tauhan), pisiyolohikal (estado sa lipunan ng tauhan) , at sikolohikal (mga paniniwala ng tauhan).
Ang Tagpuan naman ang lugar na pinangyarihan ng kwento. Ang kapaligiran kung saan naganap ang kwento aynakakaapekto sa pakikipagtunggali at pagpapasiyang ginagawa ng mga pangunahing tauhan.

Ang Banghay ay ang mga pangyayaring nagpapaunlad sa suliranin at tunggaliang dadalhin ng mga pangunahing tauhan at kung paano niya ito haharapin.

Bahagi ng Maikling Kwento

Ang mga bahagi at sangkap ng isang maikling kuwento sa filipino:

Simula
Kabilang sa simula ang mga tauhan, tagpuan, at suliranin. Sa mga tauhan nalalaman kung sinu-sino ang magsisiganap sa kuwento at kung ano ang papel na gaganapan ng bawat isa. Maaaring bida, kontrabida o suportang tauhan. Sa tagpuan nakasaad ang lugar na pinangyayarihan ng mga aksyon o mga insidente, gayundin ang panahon kung kailan naganap ang kuwento. At ang bahagi ng suliranin ang siyang kababasahan ng problemang haharapin ng pangunahing tauhan.

Gitna
Binubuo ang gitna ng saglit na kasiglahan, tunggalian, at kasukdulan. Ang saglit na kasiglahan ang naglalahad ng panandaliang pagtatagpo ng mga tauhang masasangkot sa suliranin. Ang tunggalian naman ang bahaging kababasahan ng pakikitunggali o pakikipagsapalaran ng pangunahing tauhan laban sa mga suliraning kakaharapin, na minsan ay sa sarili, sa kapwa, o sa kalikasan. Samantalang, ang kasukdulan ang pinakamadulang bahagi kung saan makakamtan ng pangunahing tauhan ang katuparan o kasawian ng kanyang ipinaglalaban.

Wakas
Binubuo ang wakas ng kakalasan at katapusan. Ang kakalasan ang bahaging nagpapakita ng unti-unting pagbaba ng takbo ng kuwento mula sa maigting na pangyayari sa kasukdulan. At ang katapusan ang bahaging kababasahan ng magiging resolusyon ng kuwento. Maaring masaya o malungkot, pagkatalo o pagkapanalo.

Gayunpaman, may mga kuwento na hindi laging winawakasan sa pamamagitan ng dalawang huling nabanggit na mga sangkap. Kung minsan, hinahayaan ng may-akda na mabitin ang wakas ng kuwento para bayaang ang mambabasa ang humatol o magpasya kung ano, sa palagay nito, ang maaring kahinatnan ng kuwento.

How My Brother Leon Brought Home A Wife

Pinoy Short Stories: How My Brother Leon Brought Home A Wife by By Manuel E. Arguilla

She stepped down from the carretela of Ca Celin with a quick, delicate grace. She was lovely. SHe was tall. She looked up to my brother with a smile, and her forehead was on a level with his mouth.
“You are Baldo,” she said and placed her hand lightly on my shoulder. Her nails were long, but they were not painted. She was fragrant like a morning when papayas are in bloom. And a small dimple appeared momently high on her right cheek. “And this is Labang of whom I have heard so much.” She held the wrist of one hand with the other and looked at Labang, and Labang never stopped chewing his cud. He swallowed and brought up to his mouth more cud and the sound of his insides was like a drum.

I laid a hand on Labang’s massive neck and said to her: “You may scratch his forehead now.”

She hesitated and I saw that her eyes were on the long, curving horns. But she came and touched Labang’s forehead with her long fingers, and Labang never stopped chewing his cud except that his big eyes half closed. And by and by she was scratching his forehead very daintily.

My brother Leon put down the two trunks on the grassy side of the road. He paid Ca Celin twice the usual fare from the station to the edge of Nagrebcan. Then he was standing beside us, and she turned to him eagerly. I watched Ca Celin, where he stood in front of his horse, and he ran his fingers through its forelock and could not keep his eyes away from her.

“Maria—” my brother Leon said.

He did not say Maring. He did not say Mayang. I knew then that he had always called her Maria and that to us all she would be Maria; and in my mind I said ‘Maria’ and it was a beautiful name.

“Yes, Noel.”

Now where did she get that name? I pondered the matter quietly to myself, thinking Father might not like it. But it was only the name of my brother Leon said backward and it sounded much better that way.

“There is Nagrebcan, Maria,” my brother Leon said, gesturing widely toward the west.

She moved close to him and slipped her arm through his. And after a while she said quietly.

“You love Nagrebcan, don’t you, Noel?”

Ca Celin drove away hi-yi-ing to his horse loudly. At the bend of the camino real where the big duhat tree grew, he rattled the handle of his braided rattan whip against the spokes of the wheel.

We stood alone on the roadside.

The sun was in our eyes, for it was dipping into the bright sea. The sky was wide and deep and very blue above us: but along the saw-tooth rim of the Katayaghan hills to the southwest flamed huge masses of clouds. Before us the fields swam in a golden haze through which floated big purple and red and yellow bubbles when I looked at the sinking sun. Labang’s white coat, which I had wshed and brushed that morning with coconut husk, glistened like beaten cotton under the lamplight and his horns appeared tipped with fire.

He faced the sun and from his mouth came a call so loud and vibrant that the earth seemed to tremble underfoot. And far away in the middle of the field a cow lowed softly in answer.

“Hitch him to the cart, Baldo,” my brother Leon said, laughing, and she laughed with him a big uncertainly, and I saw that he had put his arm around her shoulders.

“Why does he make that sound?” she asked. “I have never heard the like of it.”

“There is not another like it,” my brother Leon said. “I have yet to hear another bull call like Labang. In all the world there is no other bull like him.”

She was smiling at him, and I stopped in the act of tying the sinta across Labang’s neck to the opposite end of the yoke, because her teeth were very white, her eyes were so full of laughter, and there was the small dimple high up on her right cheek.

“If you continue to talk about him like that, either I shall fall in love with him or become greatly jealous.”

My brother Leon laughed and she laughed and they looked at each other and it seemed to me there was a world of laughter between them and in them.

I climbed into the cart over the wheel and Labang would have bolted, for he was always like that, but I kept a firm hold on his rope. He was restless and would not stand still, so that my brother Leon had to say “Labang” several times. When he was quiet again, my brother Leon lifted the trunks into the cart, placing the smaller on top.

She looked down once at her high-heeled shoes, then she gave her left hand to my brother Leon, placed a foot on the hub of the wheel, and in one breath she had swung up into the cart. Oh, the fragrance of her. But Labang was fairly dancing with impatience and it was all I could do to keep him from running away.

“Give me the rope, Baldo,” my brother Leon said. “Maria, sit down on the hay and hold on to anything.” Then he put a foot on the left shaft and that instand labang leaped forward. My brother Leon laughed as he drew himself up to the top of the side of the cart and made the slack of the rope hiss above the back of labang. The wind whistled against my cheeks and the rattling of the wheels on the pebbly road echoed in my ears.

She sat up straight on the bottom of the cart, legs bent togther to one side, her skirts spread over them so that only the toes and heels of her shoes were visible. her eyes were on my brother Leon’s back; I saw the wind on her hair. When Labang slowed down, my brother Leon handed to me the rope. I knelt on the straw inside the cart and pulled on the rope until Labang was merely shuffling along, then I made him turn around.

“What is it you have forgotten now, Baldo?” my brother Leon said.

I did not say anything but tickled with my fingers the rump of Labang; and away we went—back to where I had unhitched and waited for them. The sun had sunk and down from the wooded sides of the Katayaghan hills shadows were stealing into the fields. High up overhead the sky burned with many slow fires.

When I sent Labang down the deep cut that would take us to the dry bed of the Waig which could be used as a path to our place during the dry season, my brother Leon laid a hand on my shoulder and said sternly:

“Who told you to drive through the fields tonight?”

His hand was heavy on my shoulder, but I did not look at him or utter a word until we were on the rocky bottom of the Waig.

“Baldo, you fool, answer me before I lay the rope of Labang on you. Why do you follow the Wait instead of the camino real?”

His fingers bit into my shoulder.

“Father, he told me to follow the Waig tonight, Manong.”

Swiftly, his hand fell away from my shoulder and he reached for the rope of Labang. Then my brother Leon laughed, and he sat back, and laughing still, he said:

“And I suppose Father also told you to hitch Labang to the cart and meet us with him instead of with Castano and the calesa.”

Without waiting for me to answer, he turned to her and said, “Maria, why do you think Father should do that, now?” He laughed and added, “Have you ever seen so many stars before?”

I looked back and they were sitting side by side, leaning against the trunks, hands clasped across knees. Seemingly, but a man’s height above the tops of the steep banks of the Wait, hung the stars. But in the deep gorge the shadows had fallen heavily, and even the white of Labang’s coat was merely a dim, grayish blur. Crickets chirped from their homes in the cracks in the banks. The thick, unpleasant smell of dangla bushes and cooling sun-heated earth mingled with the clean, sharp scent of arrais roots exposed to the night air and of the hay inside the cart.

“Look, Noel, yonder is our star!” Deep surprise and gladness were in her voice. Very low in the west, almost touching the ragged edge of the bank, was the star, the biggest and brightest in the sky.

“I have been looking at it,” my brother Leon said. “Do you remember how I would tell you that when you want to see stars you must come to Nagrebcan?”

“Yes, Noel,” she said. “Look at it,” she murmured, half to herself. “It is so many times bigger and brighter than it was at Ermita beach.”

“The air here is clean, free of dust and smoke.”

“So it is, Noel,” she said, drawing a long breath.

“Making fun of me, Maria?”

She laughed then and they laughed together and she took my brother Leon’s hand and put it against her face.

I stopped Labang, climbed down, and lighted the lantern that hung from the cart between the wheels.

“Good boy, Baldo,” my brother Leon said as I climbed back into the cart, and my heart sant.

Now the shadows took fright and did not crowd so near. Clumps of andadasi and arrais flashed into view and quickly disappeared as we passed by. Ahead, the elongated shadow of Labang bobbled up and down and swayed drunkenly from side to side, for the lantern rocked jerkily with the cart.

“Have we far to go yet, Noel?” she asked.

“Ask Baldo,” my brother Leon said, “we have been neglecting him.”

“I am asking you, Baldo,” she said.

Without looking back, I answered, picking my words slowly:

“Soon we will get out of the Wait and pass into the fields. After the fields is home—Manong.”

“So near already.”

I did not say anything more because I did not know what to make of the tone of her voice as she said her last words. All the laughter seemed to have gone out of her. I waited for my brother Leon to say something, but he was not saying anything. Suddenly he broke out into song and the song was ‘Sky Sown with Stars’—the same that he and Father sang when we cut hay in the fields at night before he went away to study. He must have taught her the song because she joined him, and her voice flowed into his like a gentle stream meeting a stronger one. And each time the wheels encountered a big rock, her voice would catch in her throat, but my brother Leon would sing on, until, laughing softly, she would join him again.

Then we were climbing out into the fields, and through the spokes of the wheels the light of the lantern mocked the shadows. Labang quickened his steps. The jolting became more frequent and painful as we crossed the low dikes.

“But it is so very wide here,” she said. The light of the stars broke and scattered the darkness so that one could see far on every side, though indistinctly.

“You miss the houses, and the cars, and the people and the noise, don’t you?” My brother Leon stopped singing.

“Yes, but in a different way. I am glad they are not here.”

With difficulty I turned Labang to the left, for he wanted to go straight on. He was breathing hard, but I knew he was more thirsty than tired. In a little while we drope up the grassy side onto the camino real.

“—you see,” my brother Leon was explaining, “the camino real curves around the foot of the Katayaghan hills and passes by our house. We drove through the fields because—but I’ll be asking Father as soon as we get home.”

“Noel,” she said.

“Yes, Maria.”

“I am afraid. He may not like me.”

“Does that worry you still, Maria?” my brother Leon said. “From the way you talk, he might be an ogre, for all the world. Except when his leg that was wounded in the Revolution is troubling him, Father is the mildest-tempered, gentlest man I know.”

We came to the house of Lacay Julian and I spoke to Labang loudly, but Moning did not come to the window, so I surmised she must be eating with the rest of her family. And I thought of the food being made ready at home and my mouth watered. We met the twins, Urong and Celin, and I said “Hoy!” calling them by name. And they shouted back and asked if my brother Leon and his wife were with me. And my brother Leon shouted to them and then told me to make Labang run; their answers were lost in the noise of the wheels.

I stopped labang on the road before our house and would have gotten down but my brother Leon took the rope and told me to stay in the cart. He turned Labang into the open gate and we dashed into our yard. I thought we would crash into the camachile tree, but my brother Leon reined in Labang in time. There was light downstairs in the kitchen, and Mother stood in the doorway, and I could see her smiling shyly. My brother Leon was helping Maria over the wheel. The first words that fell from his lips after he had kissed Mother’s hand were:

“Father… where is he?”

“He is in his room upstairs,” Mother said, her face becoming serious. “His leg is bothering him again.”

I did not hear anything more because I had to go back to the cart to unhitch Labang. But I hardly tied him under the barn when I heard Father calling me. I met my brother Leon going to bring up the trunks. As I passed through the kitchen, there were Mother and my sister Aurelia and Maria and it seemed to me they were crying, all of them.

There was no light in Father’s room. There was no movement. He sat in the big armchair by the western window, and a star shone directly through it. He was smoking, but he removed the roll of tobacco from his mouth when he saw me. He laid it carefully on the windowsill before speaking.

“Did you meet anybody on the way?” he asked.

“No, Father,” I said. “Nobody passes through the Waig at night.”

He reached for his roll of tobacco and hithced himself up in the chair.

“She is very beautiful, Father.”

“Was she afraid of Labang?” My father had not raised his voice, but the room seemed to resound with it. And again I saw her eyes on the long curving horns and the arm of my brother Leon around her shoulders.

“No, Father, she was not afraid.”

“On the way—”

“She looked at the stars, Father. And Manong Leon sang.”

“What did he sing?”

“—Sky Sown with Stars… She sang with him.”

He was silent again. I could hear the low voices of Mother and my sister Aurelia downstairs. There was also the voice of my brother Leon, and I thought that Father’s voice must have been like it when Father was young. He had laid the roll of tobacco on the windowsill once more. I watched the smoke waver faintly upward from the lighted end and vanish slowly into the night outside.

The door opened and my brother Leon and Maria came in.

“Have you watered Labang?” Father spoke to me.

I told him that Labang was resting yet under the barn.

“It is time you watered him, my son,” my father said.

I looked at Maria and she was lovely. She was tall. Beside my brother Leon, she was tall and very still. Then I went out, and in the darkened hall the fragrance of her was like a morning when papayas are in bloom.

Ang Pantig at Pagpapantig

Ang Pantig at Pagpapantig

Ang pantig ay galaw ng bibig, saltik ng dila na may kasabay na tunog ng lalamunan o walang antalang bugso ng tinig sa pagbigkas ng salita.

Kayarian ng Pantig

Gumagamit ng simbolong K para sa katinig at P para sa patinig sa pagtukoy ng kayarian ng pantig.

Kayarian
Halimbawa
Pa-so
KPma-ta
PKak-lat
KPKsak-lap
KKPblu-sa
PKKeks-pre-syon
KKPKplan-ta
KPKKnars
KKPKKtrans-por-ta-syon


Ang Pagpapantig

Ang pagpapantig ay paghahati ng salita sa pantig o mga pantig.

1. Ang magkasunod na dalawa o higit pang patinig ng salita ay hiwalay na mga pantig

Halimbawa:
uupo > u – u - po
paano > pa – a – no
noo > no - o

2. Ang magkasunod na katinig sa loob ng isang salita ay pinaghihiwalay, ang una ay kasama sa patinig na sinusundan at ang ikalawa ay sa patinig na kasunod.

Halimbawa:
tukso > tuk - so
pandak > pan - dak
luksa > luk – sa

3. Sa hiram na salita, ang magkasunod na katinig ay parehong kasama sa kasunod na patinig.

Halimbawa:
sobre > so-bre
pobre > po-bre

4. Sa pag-uulit ng pantig:

a. Ang patinig lamang ang inuulit kung ito ay unang tunog ng salitang ugat.

Halimbawa:
asa > a-a-sa
alsa > a-al-sa
ekstra > e-eks-tra

b. Kung ang unang pantig ng salitang ugat ay nagsisimula sa katinig-patinig ang katinig at kasunod na patinig lamang ang inuulit

Halimbawa:
punta > pu-pun-ta
sulat > su-su-lat
prito > pi-prituhin

Kahulugan at Katangian ng Wika

Kahulugan ng Wika

Ang wika ay bahagi ng ating kultura. Ang wika bilang kultura ay koliktibong kaban ng karanasan ng tao sa tiyak na lugar at panahon ng kaniyang kasaysayan. Sa isang wika makikilala ng bayan ang kanyang kultura at matututuhan niya itong angkinin at ipagmalaki.

Ang wika ay mabisang kasangkapan ng tao sa pakikipag-unawaan sa kanyang kapwa Ito ay biyayang galing sa Diyos upang ipaabot ng tao ang kanyang iniisip, nadarama, nakikita at nararanasan sa kanyang kapaligirang ginagalawan. Samakatuwid, ito ay isang daan sa pakikipagsapalaran at pagsulong ng bansa sa iba’t ibang aspeto ng buhay.

Ang wika ay isang sistematikong balangkas ng mga sinasalitang tunog na pinipili at isinasaayos sa paraang arbitraryo upang magamit ng mga taong may iisang kultura. (Henry Gleason)

Itinuturing ang wika bilang saplot ng kaisipan; gayunman, mas angkop marahil sabihing ang wika ay ang saplot-kalamnan, ang mismong katawan ng kasipan. (Thomas Caryle)

Ang wika ay isang kalipunan ng mga salita at ang pamamaraan ng pagsasama-sama ng mga ito para magkaunawaan o makipagkomyunikeyt ang isang grupo ng mga tao. (Pamela Constantino at Galileo Zafra)


Kahalagahan ng Wika

Mahalaga ang wika sapagkat:

1. ito ang midyum sa pakikipagtalastasan o komunikasyon;
2. ginagamit ito upang malinaw at efektivong maipahayag ang damdamin at kaisipan ng tao;
3. sumasalamin ito sa kultura at panahong kanyang kinabibilangan;
4. at isa itong mabuting kasangkapan sa pagpapalaganap ng kaalaman.

May iba’t ibang katangian ang wika

1. Ang wika ay likas at katutubo, kasabay ito ng tao sa pagsilang sa mundo
2. May kayarian at nakabubuo ng marming salitang may mga kahulugan ang isang wika
3. May pagbabago ang wika, di napipigilan para umunlad
4. May sariling kakanyahang di-inaasahan, ang wika ay nalilikha ng tao upang ilahad ang
    nais ipakahulugan sa kanyang mga kaisipan (nanghihiram sa ibang wika upang
    makaagapay sa mga pagbabagong nagaganap sa kapaligiran)
5. May kahulugan ang salita na batay sa taglay na ponolohiya, palatunugan at diin
6. Nauuri ang wika sa kaanyuan, kaantasan, ponolohiya at kalikasan.

Iba pang mga katangian ng wika:

1. Ang wika ay isang masistemang balangkas dahil ito ay binubuo ng mga makabuluhang tunog (fonema) na kapag pinagsama-sama sa makabuluhang sikwens ay makalilikha ng mga salita (morfema) na bumabagay sa iba pang mga salita (semantiks) upang makabuo ng mga pangungusap. Ang pangungusap ay may istraktyur (sintaks) na nagiging basehan sa pagpapakahulugan sa paggamit ng wika.

     a. Ponolohiya o fonoloji – pag-aaral ng fonema o ponema; ang fonema ay tawag sa
         makabuluhang yunit ng binibigkas na tunog sa isang wika. Halimbawa ay ang mga
         fonemang /l/, /u/, /m/, /i/, /p/, /a/ at /t/ na kung pagsama-samahin sa makabuluhang
         ayos ay mabubuo ang salitang [lumipat].

     b. Morpolohiya o morfoloji – pag-aaral ng morfema; ang morfema ay tawag sa
         pinamakamaliit na makabuluhang yunit ng salita sa isang wika. Sa Filipino ang tatlong
         uri ng morfema ay ang salitang-ugat, panlapi at fonema.

               Salitang-ugat = tao, laba, saya, bulaklak, singsing, doktor, dentista
               Panlapi = mag-, -in-, -um-, -an/-han
               Fonema = a
                               *tauhan, maglaba, doktora

     c. Sintaksis – pag-aaral ng sintaks; sintaks ay ang tawag sa formasyon ng mga
         pangungusap sa isang wika. Sa Filipino, maaaring mauna ang paksa sa panaguri at
         posible namang pagbaligtaran ito. Samantalang sa Ingles laging nauuna ang paksa.

               Hal. Mataas ang puno.
                      Ang puno ay mataas.
                      The tree is tall. (hindi maaaring ‘Tall is the tree.’ o ‘Tall the tree.’)

     d. Semantiks – pag-aaral ng relasyon ng salita sa bawat isa sa iisang pangungusap;
         ang  mga salita sa pagbuo ng pangungusap ay bumabagay sa iba pang salita sa
         pangungusap upang maging malinaw ang nais ipahayag.

               Hal. Inakyat niya ang puno.
                      Umakyat siya sa puno.

               Makikita na nang ginamit ang pandiwang [inakyat] ang panghalip ng aktor sa
               pangungusap ay [niya] at ang pantukoy sa paksa ay [ang]. Samantalang sa
               ikalawang pangungusap ang pandiwa ay napalitan ng [umakyat] kaya nakaapekto
               ito sa panghalip ng aktor na dati’y [niya] ngayo’y [siya] na. Imbis na pantukoy na
               [ang] ay napalitan na ng pang-ukol na [sa]. Nagkaiba na ang kahulugan ng
               dalawang pangungusap.

2. Ang wika ay binubuo ng mga tunog. Upang magamit nang mabuti ang wika, kailangang maipagsama-sama ang mga binibigkas na tunog upang makalikha ng mga salita. (Tingnan ang ponolohiya)

3. Ang wika ay arbitraryo. Lahat ng wika ay napagkakasunduan ng mga gumagamit nito. Alam ng mga Ilokano na kapag sinabing [balay], bahay ang tinutukoy nito. Sa Chavacano naman ay [casa] kapag nais tukuyin ang bahay at [bay] naman sa Tausug samantalang [house] sa Ingles. Kung sakaling hindi naintindihan ng isang tao ang isang salita o pangungusap ng isang wika, nangangahulugan na hindi siya bahagi ng kasunduang pangkaunawaan. Ngunit kung pag-aaralan at matututunan niya ang wika, nangangahulugang sumasang-ayon siya sa kasunduan ukol sa naturang wika.

4. Ang wika ay may kakanyahan. Lahat ng wika ay may sariling set ng palatunugan, leksikon at istrukturang panggramatika. May katangian ang isang wika na komon sa ibang wika samantalang may katangian namang natatangi sa bawat wika.

     Halimbawa:
     Wikang Swahili – atanipena (magugustuhan niya ako)
     Wikang Filipino – Opo, po
     Wikang Subanon – gmangga (mangga)
     Wikang Ingles – girl/girls (batang babae/mga batang babae)
     Wikang Tausug – tibua (hampasin mo), pugaa (pigain mo)
     Wikang French – Francois (pangngalan /fransh-wa/)

     Mapapansin sa wikang Swahili (isang wika sa Kanlurang Afrika) isang salita lamang
     ngunit katumbas na ng isang buong pangungusap na yunik sa wikang ito. Sa Filipino
     lamang matatagpuan ang mga salitang opo at po bilang paggalang. Sa Subanon naman,
     mayroong di pangkaraniwang ayos ng mga fonema gaya ng di-kompatibol na dalawang
     magkasunod na katinig sa iisang pantig na wala sa karamihang wika. Sa Ingles naman,
     isang fonema lamang ang idinagdag ngunit nagdudulot ng makabuluhang pagbabago.
     Sa Tausug naman ang pagkabit ng fonemang /a/ ay nagdudulot na ng paggawa sa kilos
     na saad ng salitang-ugat. Sa French naman, mayroon silang natatanging sistema sa
     pagbigkas ng mga tunog pangwika.

5. Ang wika ay buhay o dinamiko. Patuloy na nagbabago at yumayaman ang wika. Nagbabagu-bago ang kahulugan ng isang salita na dumaragdag naman sa leksikon ng wika.

     Halimbawa: BOMBA
                       Kahulugan:
                       a. Pampasabog
                       b. Igipan ng tubig mula sa lupa
                       c. Kagamitan sa palalagay ng hangin
                       d. Bansag sa malalaswa at mapanghalay na larawan at pelikula
                       e. Sikreto o baho ng mga kilalang tao

6. Lahat ng wika ay nanghihiram. Humihiram ang wika ng fonema at morfema mula sa ibang wika kaya’t ito’y patuloy na umuunlad. Gaya sa Chavacano, binibigkas na ang ‘ka’ na hiniram sa Visaya bilang kapalit ng ‘tu’ at ‘bo’. Ang Filipino ay madalas manghiram gaya ng paghiram sa mga salitang [jip, jus at edukasyon] na mula sa Ingles na [juice], [jip] at Kastilang [educaćion].

7. Ang wika at kultura ay magkabuhol at hindi maaaring paghiwalayin. Maraming salita na hindi maisalin sapagkat wala silang katumbas sa ibang wika. Dahil sa ganitong pagkakataon, napipilitang humiram ng salita mula sa isang wika sapagkat hindi komon ang salita sa kultura ng wikang patutunguhan. Halimbawa, walang katumbas ang /malong/ sa Tagalog sapagkat hindi bahagi ng kultura ng mga Tagalog ang salitang ito. Ang /lamaw/ naman ng Cebuano ay hindi rin matutumbasan sapagkat iba ang paraan ng paghahanda ng buko ng mga Cebuano sa iba pang komunidad sa bansa.

8. Ang wika ay bahagi ng karamihang anyo/uri ng komunikasyon. Sa komunikasyon ng mga pipi, hindi wika ang kanilang ginagamit kundi mga kilos. Hindi wika ang kanilang midyum sapagkat hindi nito taglay ang katangian ng isang ganap na wika.

9. Nasusulat ang wika. Bawat tunog ay sinasagisag ng mga titik o letra ng alfabeto. Ang tunog na “bi” ay sinasagisag ng titik na ‘b’. Ang simbolong ‘m’ ay sumasagisag sa tunog na “em”.

10. May level o antas ang wika.

Kasaysayan ng Wika

Mga Dahilan Kung Bakit sa Tagalog ibinatay ang Pambansang Wika

Mayroong limang dahilan ibinigay ang Surian ng Wikang Pambansa kung bakit sa Tagalog ibinatay ang wikang Pambansa. Ito ay ang mga sumusunod.

1. Ito ay may pinakamayamang talasalitaan. Katunayan, ang Tagalog ay binubuo ng 30,000 salitang-ugat at 700 panlapi.
2. Ito ang wikang ginagamit sa sentrong kalakalan.Ito ay wikang ginagamit sa punong-lungsod ng Pilipinas, ang Maynila at siyang lingua franca ng buong bansa.
3. Ito ang salita o wikang ginagamit ng nakararami.
4. Ito ay madaling pag-aralan, matutunan at bigkasin.
5. May pinakamaunlad na panitikan sa lahat ng katutubong Wika sa Pilipinas.

Ang Ponolohiya o Palatunugan

Ang Ponolohiya o Palatunugan

Ang ponolohiya o palatunugan ay pag-aaral sa mga ponema (tunog), paghinto(juncture), pagtaas-pagbaba ng tinig(pitch), diin(stress) at pagpapahaba ng tunog (prolonging/lengthening)

Sa Filipino, may mga tunog (ponema) na malayang nagpapalitan. Sa pagkakataon na ang ponema ay malayang nagpapalit, ang baybay ng salita ay nag iiba ngunit hindi ang kanilang mga kahulugan. Ponema ang tawag sa pinakamaliit na yunit ng tunog.

Pangungusap

Ano ang Pangungusap

Ang pangungusap ay lipon ng mga salita na nagpapahayag ng buong diwa. Ito ay binubuo ng panlahat na sangkap, ang panaguri at ang paksa subalit buo ang diwa.

Ang pangungusap ay may dalawang bahagi:

1. Simuno (subject) ay ang paksa o ang pinag-usapan sa pangungusap.
May mga panandang si, sina kung tao ang simuno at ang o ang mga kung bagay, lunan o pangayayari.

2. Panaguri (predicate) ito ay ang bahagi ng pangungusap na nagsasabi ng kung ano tungkol sa simuno.

Mga ayos ng pangungusap

May dalawang ayos ang pangungusap: karaniwan o tuwid at di-karaniwan o baligtad na ayos.

1. Karaniwan o Tuwid na ayos ng pangungusap.
Ito ay ang ayos ng pangungusap na kadalasang ginagamit natin lalo na sa mga pasalitang Gawain.
Nauuna ang panaguri o ang bahagi nito sa simuno ng pangungusap.

Mga Halimbawa
Punung-puno ng iba’t ibang damdamin / ang musika.
Nangangahulugang Orihinal Pilipino Music / ang OPM.
Isang patunay / ito / ng pagiging malikhain ng mga Filipino.

Ang Punung-puno ng iba’t ibang damdamin, Nangangahulugang Orihinal Pilipino Music at isang patunay ay pawang mga panaguri. At sila ay matatagpuan bago ang mga simuno ng pangungusap.

2. Di-Karaniwan o Baligtad na ayos ng pangungusap
Ito ang ayos ng pangungusap na nauuna ang simuno sa panaguri ng pangungusap. Ang panandang "ay" ay kadalasang makikita sa mga pangungusap na nasa di karaniwang ayos.

Sa mga sumusunod na halimbawa, mapapansin na ang mga simuno na ang nauuna kaysa sa mga panaguri.

Mga Halimbawa
Ang musika / ay punung-puno ng damdamin.
Ang OPM / ay nangangahulugang Original Pilipino Music.
Ito / ay isang patunay ng pagiging malikhain ng mga Filipino.

Gamit ng mga Bantas

1. Tuldok o Period (.)
2. Pananong o Question Mark (?)
3. Padamdam o Interjection (!)
4. Kuwit o Comma (,)
5. Kudlit Apostrophe (‘)
6. Gitling o hyphen (-)
7. Tutuldok o Colon (:)
8. Tutuldok-Kuwit o Semicolon (;)
9. Panipi o Quotation Mark (“”)
10. Panaklong o Parenthesis ( )
11. Tutuldok-tutuldok o Elipsis (…)

1. TULDOK (.) - Ang tuldok ay ginagamit na pananda:

    A. Sa katapusan ng pangungusap na paturol o pasalaysay at pautos.

    Halimbawa:
    Igalang natin ang Pambansang Awit.

    B. Sa pangalan at salitang dinaglat

    Halimbawa:
    Si Gng. A.A. Jose ay mahusay magturo.
    Si Bb. Macarayan ang kanilang guro sa asignaturang “Basic Christian Living”

    C. Sa mga titik o tambilang na ginagawang pamilang sa bawa’t hati ng isang
    balangkas, talaan.

    Halimbawa:
    A. 1.

2. PANANONG (?) - Ginagamit ang pananong:

    A. Sa pangungusap na patanong.

    Halimbawa:
    Ano ang pangalan mo?
    Sasama ka ba?

    B. Sa loob ng panaklong upang mapahiwatig ang pag-aalinlangan sa diwa ng
    pangungusap.

    Halimbawa:
    Si Manuel Roxas ang ikalawang (?) pangulo ng Republika ng Pilipinas.

3. PADAMDAM (!) - Ang bantas na pandamdam ay ginagamit sa hulihan ng isang kataga, parirala o pangungusap na nagsasaad ng matindi o masidhing damdamin.

Halimbawa:
Mabuhay ang Pangulo!
Uy! Ang ganda ng bago mong sapatos.
Aray! Naapakan mo ang paa ko.

4. PAGGAMIT NG KUWIT (,) - Ginagamit din ang kuwit sa paghihiwalay ng isang sinipi

    A. Sa paghihiwalay ng magkakasunod na salita at lipon ng mga salitang
    magkakauri.

    Halimbawa:
    Kumain ka ng itlog, gulay at sariwang bungang-kahoy.
    Shana, saan ka nag-aaral ngayon?

    B. Sa hulihan ng bating panimula at bating pangwakas ng isang liham-
    pangkaibigan.

    Halimbawa:
    Mahal kong Marie,
    Nagmamahal,
    Sa iyo kaibigang Jose,
    Tapat na sumasaiyo,

    C. Pagkatapos ng OO at HINDI.

    Halimbawa:
    OO, uuwi ako ngayon sa probinsiya.
    HINDI, ayaw niyang sumama.

    D. Sa mga lipon ng salitang panuring o pamuno.

    Halimbawa:
    Si Andres Bonifacio, ang ama ng Katipunan, ay isinilang sa Tondo.
    Si Pastor Arias, isang mahusay na tagapagtanggol, ay isang Manobo.

    E. Sa hulihan ng bilang sa petsa, o sa pagitan ng kalye at purok at ng bayan at
    lalalwigan sa pamuhatan ng isang liham.

    Halimbawa:
    Nobyembre 14, 2008
    Project 8, Quezon City

    F. Sa paghihiwalay ng tunay na sinabi ng nagsasalita sa ibang bahagi ng
    pangungusap.

    Halimbawa:
    Ayon kay Rizal, “Ang hindi magmamahal sa sariling wika ay higit pa sa mabaho at
    malansang isda”.

5. PAGGAMIT NG KUDLIT(‘) - Ginagamit na panghalili ang kudlit sa isang titik na kina-kaltas:

Halimbawa:
Siya’t ikaw ay may dalang pagkain.
Ako’y mamayang Filipino at may tungkulin mahalin at pangalagaan ang aking bayan.

6. PAGGAMIT NG GITLING(-) - Ginagamit ang gitling (-) sa loob ng salita sa mga sumusunod na pagkakataon:

    A. Sa pag-ulit ng salitang-ugat o mahigit sa isang pantig ng salitang-ugat.

    Halimbawa:
    araw-araw isa-isa apat-apat
    dala-dalawa sari-sarili kabi-kabila
    masayang-masaya

    B. Kung ang unlapi ay nagtatapos sa katinig at ang salitang nilalapian ay
    nagsisimula sa patinig na kapag hindi ginitlingan ay magkakaroon ng ibang
    kahulugan

    Halimbawa:
    mag-alis nag-isa nag-ulat
    pang-ako mang-uto pag-alis
    may-ari tag-init pag-asa

    C. Kapag may katagang kinaltas sa pagitan ng dalawang salitang pinagsama.

    Halimbawa:
    pamatay ng insekto - pamatay-insekto
    kahoy sa gubat - kahoy-gubat
    humgit at kumulang - humigit-kumulang
    lakad at takbo - lakad-takbo
    bahay na aliwan - bahay-aliwan
    dalagang taga bukid - dalagang-bukid

    Subalit, kung sa pagsasama ng dalawang salita ay magbago ang kahulugan,
    hindi na gagamitan ng gitling ang pagitan nito.

    Halimbawa:
    dalagangbukid (isda)
    buntunghininga

    D. Kapag may unlapi ang tanging ngalan ng tao, lugar, brand o tatak ng isang
    bagay o kagamitan, sagisag o simbolo. Ang tanging ngalan ay walang
    pagbabago sa ispeling

    Halimbawa:
    maka-Diyos maka-Rizal maka-Pilipino
    pa-Baguio taga-Luzon taga-Antique
    mag-pal maka-Johnson mag-Sprite
    mag-Corona mag-Ford mag-Japan

    E. Sa pag-uulit ng unang pantig ng tanging ngalang may unlapi, ang gitling ay
    nalilipat sa pagitan ng inulit na unang pantig ng tanging ngalan at ng buong
    tanging ngalan

    Halimbawa:
    mag-Johnson magjo-Johnson
    mag-Corona magco-Corona
    mag-Ford magfo-Ford
    mag-Japan magja-Japan
    mag-Zonrox magzo-Zonrox

    F. Kapag ang panlaping ika- ay iniunlapi sa numero o pamilang.

    Halimbawa:
    ika-3 n.h. ika-10 ng umaga ika-20 pahina
    ika-3 revisyon ika-9 na buwan ika-12 kabanata

    G. Kapag isinulat nang patitik ang mga yunit ng fraction.

    Halimbawa:
    isang-kapat (1/4)
    lima’t dalawang-kalima (5-2/5)
    tatlong-kanim (3/6)

    H. Kapag pinagkakabit o pinagsasama ang apelyido ng babae at ng kanyang
    bana o asawa.

    Halimbawa:
    Gloria Macapagal-Arroyo
    Conchita Ramos-Cruz
    Perlita Orosa-Banzon

    I. Kapag hinati ang isang salita sa dulo ng isang linya.

    Halimbawa:
    Patuloy na nililinang at pinalalawak ang pag-gamit ng Filipino.

7. TUTULDOK( : ) - ginagamit matapos maipuna ang pagpapakilala sa mga sumusunod na paliwanag.

    A. Ginagamit kung may lipon ng mga salitang kasunod.

    Halimbawa:
    Maraming halaman ang namumulaklak sa hardin tulad ng: Rosal, Rosas, Orchids,
    Sampaguita, Santan at iba pa.

    B. Pagkatapos ng bating panimula ng pormal na liham o liham-pangangalakal.

    Halimbawa:
    Dr. Garcia:
    Bb. Zorilla:

    C. Sa paghihiwalay sa mga minuto at oras, sa yugto ng tagpo sa isang dula, sa
    kabanata at taludtod ng Bibliya at sa mga sangkap ng talaaklatan.

    Halimbawa:
    8:00 a.m Juan 16:16

8. TUTULDOK - KUWIT( ; ) - Ito ay naghuhudyat ng pagtatapos ng isang pangungusap na kaagad sinusundan ng isa pang sugnay nang hindi gumagamit ng pangatnig

    A. Maaaring gumamit ng tuldukuwit sa halip na tutuldok sa katapusan ng bating
    panimula ng liham pangalakal.

    Halimbawa:
    Ginoo;
    Bb;

    B. Ginagamit sa pagitan ng mga sugnay ng tambalang pangungusap kung hindi
    pinag-uugnay ng pangatnig.

    Halimbawa:
    Kumain ka ng maraming prutas; ito’y makabubuti sa katawan.
    Naguguluhan siya sa buhay; iniisip nya ang magpatiwakal.

    C. Sa unahan ng mga salita at parirala tulad halimbawa, gaya ng, paris ng, kung
    nangunguna sa isang paliwanag o halimbawa.

    Halimbawa:
    Maraming magagandang bulaklak sa Pilipinas na hindi na napag-uukulan ng
    pansin; gaya ng kakwate, kabalyero, banaba, dapdap at iba pa.

9. PANIPI (“ ”) - Inilalagay ito sa unahan at dulo ng isang salita

    A. Ginagamit upang ipakita ang buong sinasabi ng isang nagsasalita o ang
    tuwirang sipi.

    Halimbawa:
    “Hindi kinukupkop ang criminal, pinarurusahan,” sabi ng Pangulo.

    B. Ginagamit upang mabigyan diin ang pamagat ng isang pahayagan, magasin,
    aklat at iba’t ibang mga akda.

    Halimbawa:
    Nagbukas na muli ang “Manila Times”.
    Isang lingguhang babasahin ang “Liwayway”.
    Napaluha ang marami nang mapanood ang dulang “Anak Dalita”.

    C. Ginagamit sa pagkulong ng mga salitang banyaga.

    Halimbawa:
    Ang binasa niyang aklat ay hinggil sa bagong “Computer Programming”.

10. PANAKLONG ( () ) - Ang mga panaklong ay ginagamit na pambukod sa salita o mga salitang hindi direktang kaugnay ng diwa ng pangungusap, gaya ng mga ginamit sa pangu-ngusap na ito.

    A. Ginagamit upang kulungin ang pamuno.

    Halimbawa:
    Ang ating pambansang bayani (Jose Rizal) ang may-akda ng Noli Me Tangere.

    B. Ginagamit sa mga pamilang o halaga na inuulit upang matiyak ang
    kawastuhan.

    Halimbawa:
    Ang mga namatay sa naganap na trahedya sa bansang Turkey ay humigit
    kumulang sa labindalawang libong (12,000) katao.
 

    C. Ginagamit sa mga pamilang na nagpapahayag ng taon.

    Halimbawa:
    Jose P. Rizal ( 1861 – 1896 )

11. TUTULDOK-TULDOK O ELIPSIS (…) - nagpapahiwatig na kusang ibinitin ng nagsasalita ang karug-tong ng nais sabihin.

    A. Upang ipakilalang may nawawalang salita o mga salita sa siniping pahayag.
    Tatlong tuldok ang ginagamit kung sa unahan o sa gitna ng pangungusap ay
    may nawawalang salita, subalit apat na tuldok kung sa mga salitang nawawala
    ay sa hulihan ng pangungusap.

    Halimbawa:
    Pinagtibay ng Pangulong Arroy …

    B. Sa mga sipi, kung may iniwang di-kailangang sipiin.

    Halimbawa:
    Kung ikaw’y maliligo sa tubig ay aagap upang…

Ang Alfabetong Filipino

Ang Alfabetong Filipino

Ang makabagong Alfabetong Filipino ay binubuo ng 28 titik. Ito ay hinango sa alfabetong Ingles na may 26 na titik at dinagdagan ng titik Ñ at NG. Ang NG ay itunuturing na isang titik lamang.


Kasaysayan ng Alfabetong Filipino

Alibata ang tawag sa kauna-unahang alfabetong Filipino. Ito ay pamana ng mga nandayuhang Malayo-Polinesyo at binubuo ng labimpitong titik: 3 patinig at 14 katinig.

Mula sa Alibata, nabuo ang abakadang Filipino. Ito ay binubuo ng 20 titik: 5 patinig at 15 patinig. Noong 1971, nagdagdag ng 11 titik sa dating alpabetong Filipino. Ang mga alpabetong nadagdag ay, C, Ch, F, J, Ll, Ñ, Q, Rr, V, X, at Z. Samakatuwid ang alpabetong Filipino ay binubuo ng 31 titik.

Ang makabagong alfabeto ay binubuo ng 28 titik, 20 ang galing sa orihinal na abakada at isinama ang pitong titik ng English: C, F, J, Q, V, X, Z at Ñ mula sa Kastila. Ayon sa ulat na ginawa ni Dr. Ernesto Constantino ng Pamantasan ng Pilipinas, ang pagdaragdag ng nasabing walong titik na bagong alpabeto ay magpapadali sa panghihiram ng mga salitang kailangang hiramin para mapayaman, mapaunlad at maging epektibo at modernisado ang Wikang Pambansa


Aa[ey]
Bb[bi]
Cc[si]
Dd[di]
Ee[ii]
Ff[ef]
Gg[dyi]
Hh[eyts]
Ii[ay]
Jj[dsey]
Kk[key]
Ll[el]
Mm[em]
Nn[en]
Ññ[enye]
NGng[en dyi]
Oo[o]
Pp[pi]
Qq[kyu]
Rr[ar]
Ss[es]
Tt[ti]
Uu[yu]
Vv[vi]


Ww[dobolyu]
Xx[eks]
Yy[way]
Zz[zi]




Uri ng mga Pangungusap

Ayon sa gamit

1. Mga pangungusap na eksistensyal - nagpapahayag ng pagkamayroon ng isa o higit pang tao, atbp. Pinangungunahan ito ng may o mayroon.

Halibawa:
Mayroon daw ganito roon.

2. Mga pangungusap na pahanga – nagpapahayag ng damdaming paghanga.

Halimbawa:
Kayganda ng babaing iyun!

3. Mga sambitlang – tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin.

Halibawa:
Aray!

4. Mga pangungusap na pamanahon – nagsasaad ng oras o uri ng panahon.

Halimbawa:
Maaga pa.

5. Mga pormularyong panlipunan – mga pagbati, pagbibigay-galang, atbp. na nakagawian na sa lipunang Pilipino.

Halimbawa:
Magandang umaga po.

Ayon sa tungkulin

Ang pangungusap ay may apat na uri ayon tungkulin, ito ay pasalaysay, patanong, pautos at padamdam.

1. Ang paturol na pangungusap ay tinatawag ding pasalaysay. Ito’y nagsasalaysay ng isang katotohanan o pangyayari. Ito ay binabantasan ng tuldok.

Halimbawa:
Si Jose Rizal ay kinikilalang bayani ng ating lahi.
Magkikita-kita ang aming pamilya sa pagdating ni Rene.

2. Ang pangungusap na patanong ay nagpapahayag ng pagtatanong o pag-uusisa. Ito’y gumagamit ng tandang pananong (?).

Halimbawa:
Tutuloy ba kayo kina Tess at Lito pagdating sa New York?
Sasama na ba ang mga bata sa pamamasyal?

Anyo ng Patanong

        Patanong na masasagot ng OO o Hindi

        Halimbawa:
        Naglinis ka na ba ng bahay?

        Pangungusap na Patanggi ang Tanong

        Halimbawa:
        Hindi ka ba papasok?

       Gumagamit ng Panghalip na Pananong
       Ang mga panghalip ay kinabibilangan ng mga salitang: ano, alin, sino, saan at iba pa.

       Halimbawa:
       Ano ang iyong ginagawa kanina?

        Nasa Kabalikang Anyo ng Tanong

        Halimbawa:
        Tayo ba ay aalis na?

        Tanong na may Karugtong o Pabuntot

        Halimbawa:
        Dumaan ka na dito, hindi ba?

3. Ang pautos ay nagpapahayag ng obligasyong dapat tuparin, samantalang ang pakiusap ay nagpapahayag ng pag-utos sa magalang na pamamaraan. Nagtatapos ito sa tuldok.
Mga Halimbawa

Halimbawa:
Sagutin mo agad ang liham ni Joy.
Pakibigay mo naman ito sa iyong guro.

Anyo ng Pautos
Pautos na Pananggi – Pinangungunahan ng salitang "huwag".

Halimbawa:
Huwag kang lalabas ng bahay.

Pautos na Panag-ayon – Ito ang paksa ng pangungusap ay nasa ikalawang panauhan at may pandiwang nasa anyong pawatas.

Halimbawa:
Ipagluto mo si Anna ng adobo.

4. Padamdam - Ito ay nagsasabi ng matinding damdamin gaya ng tuwa, lungkot, pagkagulat, paghanga, panghihinayang at iba pa. Karaniwang nagtatapos ito sa tandang panamdam(!). Hala! Aba! Ha! Hoy! Gising! Naku!

Halimbawa:
Naku! Binasag mo pala, ang mamahaling plorera.
Kay ganda ng bansang Pilipinas!

Ayon sa kayarian

Ang pangungusap ay may apat na kayarian: payak, tambalan, hugnay at langkapan.

1. Ang payak na pangungusap ay nagpapahayag ng iisang kaisipan. Maaaring nagtataglay ng payak o tambalang simuno at panaguri. May apat itong kayarian:

a. payak na simuno at payak na panaguri
b. payak na simuno at tambalang panaguri
c. tambalang simuno at payak na panaguri
d. tambalang simuno at tambalang panaguri.

Mga halimbawa:
Ang pamahalaan ay masigasig sa mabilisang pagsugpo ng kriminalidad sa bansa.
Ang mga lalaki at babae ay naghahanda ng palatuntunan para sa darating na pista.
Ang aming pangkat ay naglinis ng mga kalye at nagpinta ng mga pader sa paaralan.
Ang mga guro at mag-aaral ay aawit at sasayaw para sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika.

2. Ang tambalang pangungusap ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa:

Halimbawa:
Nagtatag ng isang samahan sina Arnel at agad silang umisip ng magandang proyekto para sa mga kabataan ng kanilang pook.
Maraming balak silang gawin sa Linggo: magpapamigay sila ng pagkain sa mga batang lansangan, magpapadala sila nga mga damit sa mga batang ulila saka maghahandog sila ng palatuntunan para sa mga maysakit sa gabi.

3. Ang hugnayang pangungusap ay binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa at isa o dalawang sugnay na di-makapag-iisa.

Halimbawa:
Gaganda ang iyong buhay kung susunod ka sa mga pangaral ng inyong magulang.
Ang batang na putol ang mga kamay ay mahusay gumuhit.

4. Ang langkapang pangungusap ay binubuo ng dalawa o mahigit pang sugnay na makapag-iisa at dalawa o mahigit pang sugnay na di-makapag-iisa.

Halimbawa:
Ang buhay sa mundo ay pansamantala lamang kaya't dapat na tayo ay magpakabuti upang makamit ang kaligayahan sa kabilang buhay.
Nahuli na ang mga masasamang-loob kaya't payapa na kaming nakatutulog sa gabi, kasi sila lamang ang gumugulo sa amin.
Ang mga bayani natin ay namuhunan ng dugo upang makamtan ang kalayaan nang ang bayan ay matahimik at lumigaya.

Antas ng Wika

Antas ng Wika

1. formal at di-formal – di-formal na wika ang wikang ginagamit ng tao sa ka-edad samantalang formal naman ang wikang gingamit ng tao sa nakatataas o nakatatanda
2. lingua franca – wikang ginagamit ng karamihan sa isang bansa; sa Pilipinas ang Filipino ang lingua franca ng mga tao
3. lalawiganin – mga wikang ginagamit ng mga tao sa lalawigan gaya ng Chavacano, Tausug, Cebuano, Ilonggo, Visaya at iba pa. Hindi talamak ang paggamit sa isang bansa ng mga wikang lalawiganin ngunit nagsasadya ito ng implikasyon ng kultura ng isang lalawigan
4. kolokyal - ito ay ang pakikibagay ng wika sa taong gumagamit nito. Kadalasan napaiikli ang mga salita ngunit napagkakasunduan ang pagpapaikli nito. Halimbawa: /tena/ para sa 'tara na', /pre/ para sa 'pare'
5. balbal o pangkalye – wikang ginagamit ng tao na halos likha-likha lamang at may kanya-kanyang kahulugan gaya ng wika ng mga tambay at bakla – halimbawa ang mga salitang ‘eklavush’, ‘erpat at ermat’ at ‘cheverloo’.
6. edukado/malalim – wikang ginagamit sa panitikan, sa mga paaralan at pamantasan, sa gobyerno, sa korte at iba pang venyung profesyunal

Ang wika ay nahahati sa iba’t ibang katigorya sa antas na ginagamit ng tao batay sa kanyang pagkatao, sa lipunang kanyang ginagalawan, lugar na tinitirhan, panahon, katayuan at okasyong dinadaluhan.

Pormal - Ito ay antas ng wika na istandard at kinikilala/ginagamit ng nakararami.

Pambansa. Ito ay ginagamit ng karaniwang manunulat sa aklat at pambalarila
para sa paaralan at pamahalaan

Halimbawa:
Asawa, Anak, Tahanan

Pampanitikan o panretorika. Ito ay ginagamit ng mga malikhain manunulat.
Ang mga salita ay karaniwang malalim, makulay at masining.

Halimbawa:
Kahati sa buhay
Bunga ng pag-ibig
Pusod ng pagmamahalan

Impormal. Ito ay antas ng wika na karaniwan, palasak, pang araw-araw, madalas gamitin sa pakikipag-usap at pakikipagtalastasan.

Lalawiganin. Ito ay gamitin ng mga tao sa particular na pook o lalawigan, makikilala ito sa kakaibang tono o punto.

Halimbawa:
Papanaw ka na ? (Aalis ka na?)
Nakain ka na? (Kumain ka na?)
Buang! (Baliw!)

Kolokyal. Pang araw-araw na salita, maaring may kagaspangan nang kaunti,
maari rin itor refinado ayon sa kung sino ang nagsasalita. Ang pagpapaikli ng isa,
dalawa o higit pang titik sa salita.

Halimbawa:
Nasan, pa`no,sa’kin,kelan
Meron ka bang dala?

Balbal. Sa Ingles ito ay slang. Nagkakaroon ng sariling codes, mababa ang antas
na ito; ikalawa sa antas bulgar.

Halimbawa:
Chicks (dalagang bata pa)
Orange (beinte pesos)
Pinoy (Pilipino)

Karaniwang paraan ng pagbuo ng salitang balbal:

1. Paghango sa mga salitang katutubo
Halimbawa:
Gurang (matanda)
Bayot (bakla)
Barat (kuripot)

2. Panghihiram sa mga wikang banyaga
Halimbawa:
Epek (effect)              
Futbol (naalis, natalsik)
Tong (wheels)

3. Pagbibigay ng kahulugan ng salitang tagalog
Halimbawa:
Buwaya (crocodiles – greedy)
Bata (child – girlfriend)
Durog (powdered – high in addiction)
Papa (father – lover)

4. Pagpapaikli
Halimbawa:
Pakialam – paki
Tiyak – tyak

5. Pagbabaliktad
Buong Salita
Halimbawa:
Etned – bente
Kita – atik

Papantig
Halimbawa:
Dehin – hindi
Ngetpa – Panget
Tipar – Parti

6. Paggamit ng Akronim
Halimbawa:
G – get, nauunawaan
US – under de saya

7. Pagpapalit ng Pantig
Halimbawa:
Lagpak – Palpak – Bigo
Torpe – Tyope – torpe, naduwag

8. Paghahalo ng salita
Halimbawa:
Bow na lang ng bow
Mag-jr (joy riding)
Mag-gimik
Mag-MU

9. Paggamit ng Bilang
Halimbawa:
45 – pumutok
1433 – I love you too
50-50 – naghihingalo

10. Pagdaragdag
            Halimbawa:
Puti – isputing
Kulang – kulongbisi   

11. Kumbinasyon
            Pagbabaligtad at Pagdaragdag
Halimbawa:
Hiya – Yahi – Dyahi

Pagpapaikli at pag-Pilipino
Halimbawa:
Pino – Pinoy
Mestiso – Tiso, Tisoy

Pagpapaikli at Pagbabaligtad
Halimbawa:
Pantalon – Talon – Lonta
Sigarilyo – Siyo – Yosi

Panghihiram at Pagpapaikli
Halimbawa:
Security – Sikyo
Brain Damage – Brenda

Panghihiram at Pagdaragdag
Halimbawa:
Get – Gets/Getsing
Cry – Crayola

Bahagi ng pananalita

Mayroong sampung bahagi ng pananalita sa Filipino. Ito ang pangngalan, panghalip, pandiwa, pangatnig, pang-ukol, pang-angkop, pang-uri, pang-abay, pantukoy at pangawil o pangawing.

1. Pangngalan - (noun) mga pangalan ng tao, hayop, pook, bagay, pangyayari. Ginamit ito sa pagtawag sa pangalan ng mga hayop, tao, atbp.
Halimbawa: Corazon Aquino, bata, babae

2. Panghalip - (pronoun) paghalili sa pangngalan.
Halimbawa: ako, ikaw, siya, atin, amin, kanya.

3. Pandiwa - (verb) bahagi ng pananalita na nagsasaad ng kilos.
Halimbawa: sayaw, tuwa, talon.

4. Pangatnig - (conjunction) ginagamit para ipakita ang relasyon ng mga salita sa pangungusap.
Halimbawa: dahil, maging, man, gawa ng, upang, nang, para, samantala atbp.

5. Pang-ukol - (preposition) ginagamit kung para kanino o para saan ang kilos.

6. Pang-angkop - (ligature) bahagi ng pananalita na ginagamit para maging maganda pakinggan ang pagkakasabi ng pangungusap.
Halimbawa: na, ng, g. magandang bata.

7. Pang-uri (adjective) - naglalarawan ng katangian ng pangngalan o panghalip.
Halimbawa: Magandang bata.

8. Pang-abay - (adverb) naglalarawan sa pang-uri, pandiwa at kapwa nito pang-abay

9. Pantukoy - (article o determiner ) tinutukoy ang relasyon ng paksa at panag-uri sa pangungusap

10. Pangawing - (linker) nagpapakilala ng ayos ng mga bahagi ng pangungusap.

Pangngalan

Ang pangngalan ay bahagi ng pananalita na tumutukoy sa ngalan ng tao, hayop, lugar, bagay, pook, pangyayari at kaisipan.

Halimbawa:
nars
Felisa
aso
Luneta
kompyuter
binyag
kasalan
kapayapaan

Dalawang Uri ng Pangngalan

1. Pambalana (Common) - Ito ay tumutukoy sa pangkalahatang ngalan ng tao, hayop, lugar, bagay, pook, pangyayari at kaisipan.

Halimbawa:
doctor
paaralan
bulaklak
pusa

2. Pantangi (Proper) - Ito ay tumutukoy sa tiyak o tanging ngalang ng tao, hayop, lugar, bagay, pook, pangyayari at kaisipan. Ito ay nagsisimula sa malaking titik.

Halimbawa:
Dr. Santos
Don Alejandro Roces High School
Bantay
Araw ng Kalayaan

Kasarian ng Pangngalan

Ang pangngalan ay may apat na kasarian. Ito ay ang sumusunod:

1. Panlalaki - bumabanggit sa tiyak na ngalan ng lalaki.

Halimbawa:
tatay
lolo
kuya
ninong
pastor

2. Pambabae - bumabanggit sa tiyak na ngalan ng babae.

Halimbawa:
nanay
lola
ate
ninang

3. Di-tiyak – kung ito’y tumutukoy sa ngalang pambabae or panlalaki

Halimbawa:
guro
doktor
pulis
manggagamot

4. Walang Kasarian o pambalake - kung ito’y bumabanggit sa mga pangngalan na walang buhay

Halimbawa:
silya
saging
aklat
kandila

Panghalip

Ano ang panghalip

Ang panghalip (o pronoun) ay bahagi ng pananalita na inihahali o ipinapalit sa pangngalan (noun) upang mabawasan ang paulit-ulit na pagbanggit sa pangngalan na hindi magandang pakinggan.

Halimbawa:
1. Si Maria (pangngalan)  ay pumunta sa palengke. Si Maria (pangngalan) ay bumili ng bangus. Bumili rin si Maria ng mga gulay.
Si Maria ay pumunta sa palengke. (Maaaring hindi na muna ihalili ang panghalip
sa pangngalan sa unang pangungusap dahil hindi mauunawaan ang susunod na
mga pangungusap.) Siya ay bumili ng bangus. Bumili rin siya ng mga gulay.

2. Ibigay mo ang mga aklat kay Rosa
Ibigay mo ang mga ito sa kanya.

3.Kay Mila ang mga rosas na nasa mesa.
Sa kanya ang mga iyan.

4. Sina Jose at Pedro ay naliligo sa ilog.
Sila ay naliligo sa ilog.

5. Ang pag-heheersisyo ay mabuti sa katawan ni Juan.
            Ito ay mabuti sa katawan niya.

Mga Gamit ng Panghalip

Mga Gamit ng Panghalip

Ginagamit Bilang Simuno o Paksa ng Pangungusap

Halimbawa:
Ikaw ay matalino.
Ang kotseng ito ay para sa iyo.

Ginagamit Bilang Panaguri ng Pangungusap
Halimbawa:
Ang lapis ay kanya.
Ang mansanas ay kanila.

Ginagamit Bilang Panuring Pangngalan

Halimbawa:
Ang ganitong kulay ay maganda.
Ang ganiyang tatak ng relo ay maganda.

Ginagamit Bilang Pantawag

Halimbawa:
Ikaw, halika dito.
Kayo, hindi ba kayo kakain?
Ikaw, umalis ka na.
Sila, hindi pa ba sila sasama?

Ginagamit Bilang Kaganapang Pansimuno

Halimbawa:
Tayo ay aalis na.
Iyan ang pag-aaralan mo.

Ginagamit Bilang Layon ng Pang-ukol
Halimbawa:
Nagpapaganda si Ana para sa iyo.
Para sa akin ito.

Ginagamit Bilang Tagaganap ng Pandiwa sa Balintiyak na Ayos

Halimbawa:
Binigyan niya sila ng pera.
Ang prutas na pinitas ko ay matamis.

Limang Paraan ng Paglalapi

Nakakabuo ng mga pandiwa sa pananagutan ng paglalapi. Ang mga panlaping ginagamit upang makabuo ng pandiwa ay mga panlaping makadiwa

May limang paraan ng paglalapi upang makabuo ng pandiwa

1. Unlapi – ikinakabit ang panlapi sa unahan ng salita.
Halimbawa: umasa, uminom, magbili, pag-iisip

2. Gitlapi – kung ang panlapi’y sa loob ng salita nagsisingit.
Halimbawa: lumipat, binili, tumangkilik, sinabi

3. Hulapi – ang panlapi’y nasa hulihan ng salita ikinakabit
Halimbawa: samahan, awitin, hulihin, bayaran

4. Kabilaan – may unlapi at hulapi; ang salita’y nagigitnaan ng mga panlapi.
Halimbawa: matulungan, pag-aralan, mag-awitan

5. Laguhan – may unlapi, gitlapi, hulapi; ang panlapi ay nsa una, gitna at hulihan ng salita.
Halimbawa: pagsumikapan, magdinuguan

Mga Aspekto ng Pandiwa

Mga Aspekto ng Pandiwa

1. Perpektibo – Ito ay nagsasabi ng kilos na natapos na ang sinimulang kilos. Tinatawag din itong panahunang pangnagdaanan o aspektong naganap.
Halimbawa:
Nagpaalam kami sa nanay mo nang kami’y umalis.
Nagpirito ng isda si Mang Kulas

2. Imperpektibo o Pangkasalukuyan – Ito ay nagsasaad ng kilos na laging ginagawa o kasalukuyang nangyayari. Tinatawag din itong panahunang pangkasalukuyan o aspektong nagaganap.
Halimbawa:
Hayan at umuulan na naman.
Naglalaba ng mga damit si Aling Bining sa ilog

3. Kontemplatibo – Ito ay nagpapahayag na ang kilos ay hindi pa nasisimulan o naisasagawa. Ito ay gagawin pa lamang. Tinatawag din itong panahunang panghinaharap o aspektong magaganap.

Halimbawa:
Magagawa mo ba ang bagay na ito?
Magbibigay ng pagsusulit ang guro bukas ng hapon.

4. Tahasan - ginaganap ng simuno ang isinasaad ng pandiwa.

Halimbawa:
Si Jose Rizal ang sumulat ng Noli Me Tangere.

5. Balintiyak - hindi ang simuno ang gumaganap sa isinasaad ng pandiwa.

Halimbawa:
Ang pagtatayo ng gusali ay pinasinayahan ng punong-lungsod


Kailanan ng Pandiwa

1. Isahan - ang pandiwa ay nasa payak na anyo.

Halimbawa:
Ang guro ay nagtuturo sa mga bata.

2. Maramihan - marami ang simuno at kilos na isinasaad.

Halimbawa:
Nagsisipalakpakan ang mga nanonood sa programa.

Mga Panagano ng Pandiwa

Mga Panagano ng Pandiwa

Isang kakanyahan ng pandiwa ang pagtataglay ng iba’t ibang anyo ayon sa panahon at panagano. May apat na panagano ng pandiwa.

1. Pawatas – binubuo ng makadiwang panlapi at salitang-ugat, walang panahon ni panauhan
Mga Halimbawa
Ang magsabi ng totoo’y tungkulin ng tao.
Ang umaawit ng opera ay isang karangalan.

2. Pautos - walang kaibahan sa anyo ng pawatas. Ito’y wala ring tiyak na panahon at ginagamit sa pag-uutos o pakiusap.
Mga Halimbawa
Umibig tayo sa Diyos.
Magkawanggawa tayo sa mga nagigipit.
Igalang ang karapatan ng isa’t isa.

3. Paturol – Iba sa lahat sapagka’t nag-iiba ang anyo ng pandiawa sa iba’t ibang aspekto ang perkpektibo, imperpektibo at kontemplatibo.
Mga Halimbawa
Ugat Panlapi Perpektibo Imperpektibo Kontemplatibo
1. luhod um lumuhod lumuluhod luluhod
2. dasal mag nagdasal nagdarasal magdarasal
3. dasal in dinasal dinarasal darasalin
4. buti in ibinuti ibinubuti ibubuti

4. Pasakali – walang kaibahan sa paturol nguni’t ginagamitang lagi ng mga pangatnig o pang-abay upang maipahayag ang kalagayang pasubali.
Mga Halimbawa:
1. Baka matuloy kami kung may sasakyan.
2. Kung nabuhay siya disi’y Masaya ako ngayon.
3. Marahil naghihinanakit siya sa atin ngayon.

Mga Pokus ng Pandiwa

Mga Pokus ng Pandiwa

Pokus ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Naipapakita ito sa pamamagitan ng taglay na panlapi ng pandiwa.


1. aktor-pokus o pokus sa tagaganap

Ang paksa ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa sa pangungusap; sumasagot sa tanong na "sino?".
(mag- , um- , mang- , ma- , maka- , makapag- , maki- , magpa-)
Halimbawa:
Naglunsad ng proyekto ang mga kabataan.
Nagluto ng masarap na ulam si nanay para sa amin.
Bumili si Rosa ng bulaklak.
Si Ian ay humingi ng payo sa kanyang kapatid tungkol sa kanyang suliranin.

2. pokus sa layon

Ang paksa ang layon ng pandiwa sa pangungusap; sumasagot sa tanong na "ano?".
(-in- , -i- , -ipa- , ma- , -an)
Sa Ingles, ito ay ang direct object.
Halimbawa:
Nasira mo ang mga props para sa play.
Ang ulam na masarap ay niluto ni nanay para sa amin.
Binili ni Rosa ang bulaklak.

3. lokatibong pokus o pokus sa ganapan

Ang paksa ang lugar na ginaganapan ng pandiwa sa pangungusap; sumasagot sa tanong na "saan?".
(pag-/-an , -an/-han , ma-/-an , pang-/-an , mapag-/-an)
Halimbawa:
Pinagtaniman namin ang bukiran ng maraming gulay.
Pinuntahan ni nanay ang kusina ng bahay para magluto ng masarap na ulam.
Ang tindahan ang pinagbilhan ni Rosa ng bulaklak.
Pinadausan ng paligsahan ang bagong tayong entablado.

4. benepaktibong pokus o pokus sa tagatanggap

Ang paksa ang tumatanggap sa kilos ng pandiwa sa pangungusap; sumasagot sa tanong na "para kanino?".
(i- , -in , ipang- , ipag-)
Sa Ingles, ito ay ang indirect object.
Halimbawa:
Kami ay ipinagluto ni nanay ng masarap na ulam.
Ibinili ni Rosa ng bulaklak ang Mahal na Birhen.

5. instrumentong pokus o pokus sa gamit

Ang paksa ang kasangkapan o bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa sa pangungusap; sumasagot sa tanong na "sa pamamagitan ng ano?".
(ipang- , maipang-)
Halimbawa:
Ang kaldero ang ipinangluto ni nanay ng masarap na ulam para sa amin.
Ipinampunas ni Marco ang basahan sa mesa.
Ipinanghambalos niya ang hawak na tungkod sa magnanakaw.

6. kosatibong pokus o pokus sa sanhi

Ang paksa ang nagpapahayag ng sanhi ng kilos ng pandiwa sa pangungusap; sumasagot sa tanong na "bakit?".
(i- , ika- , ikina-)
Halimbawa:
Ikinatuwa namin ang pagluluto ng masarap na ulam ng aming nanay.
Ikinatuwa ni Ynez ang pagbili ng rosas ng kanyang nobyo para sa kanya.
Ikinalungkot ng bata ang hindi nila pagkikitang mag-anak.

7. pokus sa direksyon

Ang paksa ang nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa sa pangungusap; sumasagot sa tanong na "tungo saan/kanino?".
(-an , -han , -in , -hin)
Halimbawa:
Sinulatan niya ang kanyang mga magulang.
Pinuntahan ni Henry ang tindahan para mamili ng kagamitan.

Pangatnig

Ano ang pangatnig?
Tinatawag na pangatnig ang mga kataga o lipon ng mga  salitang nag-uugnay sa dalawang salita, parirala sa kapwa parirala at sugnay sa kapwa sugnay upang maipakita ang dalawa o higit pang kaisipan sa loob ng pangungusap. Ang pangatnig ay ginagamit din sa mga pangungusap na tambalan, hugnayan at langkapan.

Ito ay nahahati sa dalawang pangkat :
1. Pangatnig na nag-uugnay sa magkatimbang na yunit.
(o, ni, maging, at, ‘t, ngunit, kundi) - pinagbubuklod ang kaisipang pinag-uugnay

Halimbawa:
Nakakuha ako ng tubig at tinapay.
Nakatulog ako’t nakapahinga.
Mangongopya ka ba o makikipagkwentuhan ka na lamang?

(ngunit, subalit, datapwat, bagamat, pero) - pangatnig na panalungat; sinasalungat ng ikalawang kaisipan ang ipinahahayag ng nauuna.

Halimbawa:
Matalino si Villar subalit maraming isyung naglalabasan kaugnay sa kanya.
Mabait siya pero istrikto.

2. Pangatnig na nag-uugnay sa di-magkatimbang na yunit.
(kung, kapag, pag)

Halimbawa:
Iboboto ko siya kung wala nang ibang tatakbo na kasintalino niya.

(dahil sa, sapagkat, palibhasa) - nagpapakilala ng sanhi o dahilan

Halimbawa:
Maraming isyung naglalabasan kaugnay sa ilang politiko, palibhasa malapit na naman ang eleksyon.

(kaya, kung gayon, sana) - pangatnig na panlinaw

Halimbawa:
Wala raw siyang kasalanan kaya humarap pa rin siya sa media.

Mga Uri ng Pangatnig

Mga uri ng pangatnig:

1. Pamukod - ginagamit sa pagbukod o pagtatangi, gaya ng: o, ni, maging, at man.
Halimbawa:
a. Ikaw man o ako ay hindi maghahangad na siya ay mabigo.
b. Batid ko ang pagkapanalo ng ating grupo kung si Roger man ang piliing lider natin.
c. Walang diprensiya sa akin maging si Jose ang magwagi sa paligsahan.
d. Ni sermunan ni saktan ay hindi ko ginagawa sa aking anak.

2. Panubali - nagsasabi ito ng pag-aalinlangan, gaya ng: kung, kapag, pag, sakali, disin sana.
Halimbawa:
a. Kung uulan, hindi matutuloy ang ating palatuntunan.
b. Hindi tayo matutuloy sa sine kapag hindi umuwi nang maaga ang tatay.
c. Pag umulan, hindi makakapunta rito si Boyet.
d. Hindi tayo makakahuli ng maraming isda sakaling lumitaw ang buwan.

3. Paninsay - kapag sinasalungat ng unang bahagi ng pangungusap ang ikalawang bahagi nito. Gaya ng: ngunit, datapwat, subalit, bagaman, samantala, kahiman, kahit.
Halimbawa:
a. Nakatakda siyang umani ng tagumpay kahit (kahit na) maraming naninira sa kanya.
b. Nakatapos si Ramon ng medisina bagaman tindera lang sa palengke ang kanyang ina.
c. Nanalo pa ring musa si Rosa datapwat may mga kaibigang bomoto sa kalaban niya.
d. Maganda nga ang kaibigan mo ngunit suplada naman.

4. Pananhi - nagbibigay ito ng dahilan o katuwiran para sa pagkaganap ng kilos. Ang mga ito ay: dahil sa, sanhi sa, sapagkat, mangyari.
Halimbawa:
a. Namaos siya dahil sa matagal na pagtatalumpati.
b. Sanhi sa init ng panahon kaya siya nilagnat.
c. Umapaw ang ilog sapagkat walang tigil ang ulan.
d. Nahilo si Anna mangyari ay ikot siya nang ikot.

5. Panapos - nagsasabi ito ng nalalapit na katapusan ng pagsasalita, gaya ng: upang, sa lahat ng ito, sa di-kawasa, sa wakas, at sa bagay na ito.
Halimbawa:
a. Sa di-kawasa, ang pulong ay tinapos na.
b. Makukuha ko na rin sa wakas ang inaasam kong promosyon sa trabaho.
c. Sa lahat ng ito, dapat tayong magkaisa.
d. Sa bagay na ito, nasa ating mga kamay na ang paghuhusga.

6. Panlinaw - ginagamit ito upang ipaliwanag ang bahagi o kabuuan ng isang banggit.
Halimbawa:
a. Nagkasundo na ang mag-asawa, kung gayon magsasama na silang muli.
b. Nahuli na ang tunay na maysala kaya makakawala na si Berto.

7. Panimbang - ginagamit sa paghahayag ng karagdagang  impormasyon at kaisipan, gaya ng: at - saka, pati, kaya, anupa’t.
Halimbawa:
a. Sina Jose at Pedro ay nagtungo sa bukid.
b. Pati ang gamit ng iba ay kanyang iniligtas.
c. Anupa't pinagbuti niya ang kanyang pag-aaral para makaahon sa kahirapan.
d. Nagtanim siya ng upo at saka patola.

8. Pamanggit - gumagaya o nagsasabi lamang ng iba, tulad ng: daw, raw, sa ganang akin/iyo, di umano.
Halimabawa:
a. Sa ganang akin, ang iyong plano ay mahusay.
b. Siya raw ang hari ng sablay.
c. Di umano, mahusay umawit si Blanca.
d. Masisipag daw ang mga taga-Ilokos.

9. Panulad - tumutulad ng mga pangyayari o gawa, tulad ng: kung sino…siyang, kung ano…siya rin, kung gaano…siya rin.
Halimbawa:
a. Kung ano ang mga nangyayari noon, siya ring mangyayari ngayon
b. Kung sino ang unang tumakbo, siyang mananalo.
c. Kung gaano ang iyong itinulong, siya ring ibibiyaya sa iyo.

Pang-ukol

Pang-ukol

Ang pang-ukol o preposition sa wikang Ingles ay bahagi ng pananalitang nag-uugnay sa pangngalan, panghalip, pandiwa at pang-abay sa ibang salita sa pangungusap.

Pang-ukol ang ginagamit upang matukoy kung sang lunan o kung anong bagay ang mula o tungo, ang kinaroroonan, ang pinangyarihan o kina-uukulan ng isang kilos, gawa, balak ari o layon. Ang mga ito ay lagging may layon na maaaring isang pangngalan o isang panghalip.


Mga uri o mga karaniwang pang-ukol

sa/sa mga
ng/ng mga
ni/nina
kay/kina
sa/kay
labag sa
nang may
tungkol sa/kay
alinsunod sa/kay
hinggil sa/kay
nang wala
para sa/kay
laban sa/kay
ayon sa/kay
tungo sa
mula sa


Dalawang pangkat ng Pang-ukol

1. Ginagamit na pangngalang pambalana : ukol sa, laban sa, hinggil sa, ayon sa, tungkol sa, para sa.

Mga Halimbawa:
1. Ukol sa pilipino ang paksa ng usapin.
2. Ang mga piling manggagawa ay binigyan ng bunos
3. Laban sa manggagawa ang kanilang pinapanukala.
4. Ang mga aklat na ito ay para sa mahihirap.

2. Ginagamit sa ngalan ng tanging tao - ang gawa, ari, layon, at kilos ay para lamang ngalan ng tao, tulad ng ukol kay, laban kay, para kay, tungkol kay, ayon kay, hinggil kay.

Mga Halimbawa:
1. Ang gantimpalang pera ay ukol kay Maria.
2. Para kay Juan ang pagkaing ito.
3. Hinggil kay Enrico ang kanilang problema.
4. Ang kanyang nilutong adobo ay para sa lahat.
5. Ayon kay Rizal, ang pananaliksik ay nagdaragdag sa ating kaalaman.